Cho đến nay, giới cổ nhân chủng học chưa từng tìm thấy mẫu hóa thạch trực tiếp hay định danh được loài cụ thể chính là "Tổ tiên chung gần nhất" (CHLCA - Chimpanzee-Human Last Common Ancestor) tại đúng thời điểm phân tách (6–8 triệu năm trước).
Sự thiếu vắng này xuất phát từ những nguyên nhân khách quan của ngành khảo cổ học và sinh học tiến hóa:
1. Rào cản từ điều kiện môi trường và xác suất hóa thạch
Môi trường rừng rậm không thuận lợi cho hóa thạch: Tổ tiên chung của người và tinh tinh sinh sống chủ yếu trong các khu rừng rậm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới tại châu Phi. Đây là môi trường có tính axit cao trong đất, độ ẩm lớn và sự hoạt động mạnh của các sinh vật phân hủy, khiến xác động vật bị tiêu hủy hoàn toàn trước khi kịp khoáng hóa thành hóa thạch. Phần lớn hóa thạch hominin sau này được tìm thấy lại nằm ở các vùng hồ cổ hoặc thung lũng cằn cỗi (như Đông và Bắc Phi), nơi quá trình trầm tích diễn ra thuận lợi hơn.
Kính lúp của xác suất: Việc một cá thể chết đi để lại xương, xương không bị phá hủy, được lớp trầm tích che phủ và trải qua hàng triệu năm biến đổi địa chất để lộ thiên ra đúng vị trí nhà khoa học khai quật là một xác suất cực kỳ nhỏ.
2. Bản chất của các "ứng viên" hóa thạch hiện có
Dù chưa tìm thấy chính xác cá thể hay loài đóng vai trò là LCA, các nhà khoa học đã phát hiện ra những hóa thạch sống sát mốc thời gian đó (từ 6 đến 7 triệu năm trước), bao gồm:
Sahelanthropus tchadensis (~7 triệu năm trước tại Tchad)
Orrorin tugenensis (~6 triệu năm trước tại Kenya)
Tuy nhiên, trong cộng đồng khoa học, các loài này vẫn gây tranh luận gay gắt: Chúng là tổ tiên trực tiếp của dòng dõi loài người, hay chỉ là các nhánh rẽ bên cạnh (sister taxa) đã tách ra vào thời điểm đó rồi tuyệt chủng mà không để lại hậu duệ trực tiếp?
3. Giải pháp từ khoa học hiện đại: Bù đắp bằng Di truyền học
Do hạn chế của hồ sơ hóa thạch trực tiếp ở giai đoạn 6–8 triệu năm trước, khoa học hiện đại phải dựa vào phương pháp đồng hồ phân tử (molecular clock) – đo lường tốc độ tích lũy các đột biến gen ngẫu nhiên trong DNA của người và các loài vượn lớn hiện đại. Phương pháp này kết hợp với các mốc hóa thạch chuẩn đã giúp tính toán chính xác thời điểm và không gian phân tách tại châu Phi với độ tin cậy cực cao, dẫu cho "bản mặt" của cá thể tổ tiên chung nguyên thủy vẫn còn nằm ẩn giấu trong lòng đất.