Giai đoạn Đại Hỏa Minh (Hadean, 4.5 – 4.0 tỷ năm trước)
Ngay sau khi hình thành từ khoảng 4,5 tỷ năm trước, Trái Đất ở trong trạng thái cực kỳ nóng bỏng với một đại dương dung nham toàn cầu (magma ocean). Hinh ảnh Liên Đại Hadean (Hadean Eon) xuất hiện (12:00-12:33), để chuyển đổi sang ngôn ngữ tại quốc gia của bạn hãy ấn vào ô vuông có mày tím.
Jame Hutton sinh ra ở Edinburgh, Scotland vào ngày 3 tháng 6 năm 1726, Ông được gọi là "Cha đẻ của Địa chất học Hiện đại vì ông đã chuyển đổi việc nghiên cứu Trái Đất từ những suy đoán triết học hoặc niềm tin tôn giáo thành một ngành khoa học thực nghiệm đúng nghĩa.
Vào đầu những năm 1750, ông chuyển đến Slighhouses, Scotland và bắt đầu thực hiện những cải tiến, giới thiệu các phương pháp canh tác từ các vùng khác của Anh và thử nghiệm với việc trồng trọt và chăn nuôi. Ông ghi lại những ý tưởng và đổi mới của mình trong một chuyên luận chưa được xuất bản về Các yếu tố của Nông nghiệp .
Điều này đã phát triển niềm quan tâm của ông đối với khí tượng học và địa chất học. Trong một bức thư năm 1753, ông viết rằng ông đã "trở nên rất thích nghiên cứu bề mặt trái đất, và đang quan sát với sự tò mò lo lắng vào mọi hố, rãnh hoặc lòng sông mà ông gặp trên đường đi"
Nhà toán học John Playfair mô tả Hutton là người đã nhận thấy rằng "một tỷ lệ lớn các loại đá hiện nay được cấu tạo từ các vật liệu được tạo ra do sự phá hủy các cơ thể, động vật, thực vật và khoáng vật, có nguồn gốc cổ xưa hơn". Tác phẩm Theory of the Earth (1788) của ông đã khai tử khái niệm Trái Đất "trẻ tuổi" và mở ra cánh cửa bước vào thời gian địa chất hàng triệu, hàng tỷ năm.
Vào đầu thế kỷ 19, nhà địa chất học người Anh Charles Lyell (1797–1875) đã kế thừa và hệ thống hóa tư tưởng của Hutton qua bộ sách kinh điển Principles of Geology (Các nguyên lý địa chất)
Niềm ưa thích địa chất của Lyell trải dài từ núi lửa và vận động địa chất thông qua địa tầng học, cổ sinh vật học, và băng hà học đến các chủ đề bây giờ sẽ được phân loại là khảo cổ học và cổ nhân chủng học tiền sử. Tuy nhiên, ông được biết đến nhiều nhất vì vai trò của ông trong việc phổ biến học thuyết đồng nhất. Ngoài ra, ông đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nghiên cứu về hoàng thổ.
Tiến trình xuất hiện và tiến hóa của loài người
Tiến trình xuất hiện và tiến hóa của loài người không phải là một đường thẳng đơn tuyến (linear evolution), mà là một cấu trúc phát sinh chủng loại dạng bụi cây phân nhánh phức tạp như biểu đồ màu đen phía bên dưới
Để giải mã chính xác biểu đồ này, giới khoa học hiện đại phải đặt các mô hình, hình thái học trên sơ đồ phát sinh chủng loại vào sự đối chiếu khắt khe với ba trụ cột bằng chứng thực nghiệm :
(1) Cổ nhân chủng học và hóa thạch, (2) Di truyền học phân tử (ADN cổ đại), và (3) Khảo cổ học – tiến trình văn hóa. Sự hội tụ của các nguồn dữ liệu này thiết lập nên bức tranh toàn cảnh, khách quan và không thể chối cãi về lịch sử sinh học của nhân loại.
Khởi đầu của nhánh tiến hóa loài người được đánh dấu bởi sự tồn tại của Tổ tiên chung (LCA) và các nhóm Tiền Homini như trong hình phía dưới.
Bằng chứng Cổ nhân chủng học và Hóa thạch: Các di cốt hóa thạch được khai quật tại Chad và Ethiopia cung cấp minh chứng sinh học cốt lõi : vị trí của lỗ chẩm nằm phía dưới hộp sọ thay vì phía sau. Đây là dấu hiệu thực nghiệm không thể chối cãi cho thấy các sinh vật này đã thích nghi với thói quen đi bằng hai chân (bipedalism). Sự chuyển dịch tư thế này diễn ra trước khi thể tích hộp sọ mở rộng đáng kể, giải phóng đôi tay khỏi chức năng di chuyển để bước sang giai đoạn thao tác công cụ "các bạn cần tìm hiểu về xương chẩm trước để hiểu tốt hơn ở phần này".
Bằng chứng Di truyền học phân tử: Phân tích đồng hồ phân tử dựa trên tỷ lệ đột biến DNA ti thể và nhiễm sắc thể xác định thời điểm tách dòng giữa tổ tiên loài người và tinh tinh rơi vào khoảng 6–8 triệu năm trước, trùng khớp với niên đại địa tầng của các hóa thạch tiền Hominin sớm nhất.
Sự phân nhánh của chi Australopithecus và ngõ cụt tiến hóa của chi Paranthropus (~4.0 – 1.2 triệu năm trước).
Từ nhóm tiền Hominin, tiến trình phân nhánh thành chi Australopithecus (tiêu biểu là Australopithecus afarensis, nổi tiếng với mẫu vật "Lucy") và một nhánh rẽ độc lập dẫn đến chi Paranthropus.
Bằng chứng Cổ nhân chủng học: Australopithecus sở hữu cấu trúc xương chậu, cột sống và chi dưới hoàn toàn thích nghi với việc đi đứng thẳng trên mặt đất, dù chi trên vẫn giữ một số đặc điểm linh hoạt của sinh vật sống trên cây. Trong khi đó, chi Paranthropus (thường được gọi là "người vượn vạm vỡ") tiến hóa theo hướng chuyên hóa cao độ về cơ nhai với hàm răng khổng lồ và gờ sọ đỉnh để nghiền thực vật cứng.
Bằng chứng Khảo cổ học và Sinh thái học cổ đại: Sự biến đổi khí hậu toàn cầu vào cuối kỷ Đệ Tứ dẫn đến sự thu hẹp của các khu rừng nhiệt đới và sự mở rộng của các đồng cỏ Savan. Nhánh Paranthropus không thích nghi kịp với sự thay đổi này và đã tuyệt chủng hoàn toàn vào khoảng 1.2 triệu năm trước mà không để lại hậu duệ, minh chứng cho quy luật chọn lọc tự nhiên khắc nghiệt.
Chi Homo xuất hiện và năng lực di cư toàn cầu (~2.5 – 1.9 triệu năm trước)
Khoảng 2.5 đến 2.8 triệu năm trước, chi Homo chính thức xuất hiện với đại diện tiên phong là Homo habilis ("Người khéo léo"), nhanh chóng tiếp nối bởi Homo erectus ("Người đứng thẳng") vào khoảng 1.9 triệu năm trước.
Bằng chứng Cổ nhân chủng học: Thể tích hộp sọ trải qua sự bùng nổ về kích thước: từ mức 400–450 cm³ ở Australopithecus lên khoảng 600 cm³ ở Homo habilis và đạt 900–1100 cm³ ở Homo erectus. Hóa thạch Homo erectus cho thấy một cơ thể cao lớn, tỷ lệ chi cân đối hoàn toàn phù hợp với lối sống chạy và đi bộ đường dài.
Bằng chứng Khảo cổ học và Kỹ thuật công cụ: Giai đoạn này gắn liền với bước đột phá công nghệ văn hóa đá cũ. Homo habilis chế tác các công cụ đá thô sơ thuộc văn hóa Oldowan (Mode 1) dùng để lóc thịt và đập xương. Tiến lên một bậc cao hơn, Homo erectus sáng tạo ra văn hóa Acheulean (Mode 2) với các loại rìu tay hai mặt đối xứng hình học, đòi hỏi tư duy trừu tượng và lập kế hoạch trước. Đặc biệt, việc Homo erectus làm chủ ngọn lửa cung cấp nguồn nhiệt lượng để nấu chín thức ăn, làm tăng hiệu suất hấp thụ calo và là chìa khóa sinh học cung cấp năng lượng cho sự phát triển của bộ não dung tích lớn.
Sự phân kỳ khu vực, Mạng lưới giao thoa gen và Sự thống trị của Homo sapiens
Từ cội nguồn Homo erectus lan tỏa rộng khắp đại lục Á-Âu, các quần thể cách ly địa lý đã tiến hóa thành các nhánh người đặc thù trong giai đoạn Trung Pleistocen: Người Neanderthal (Homo neanderthalensis) tại châu Âu và Tây Á, Người Denisovan tại châu Á, và cuối cùng là sự xuất hiện của Homo sapiens tại châu Phi khoảng 300.000 năm trước.
Bằng chứng Di truyền học phân tử (aDNA): Các nghiên cứu giải mã ADN cổ đại mang tính cách mạng (do Svante Pääbo và cộng sự thực hiện) đã lật đổ mô hình thay thế hoàn toàn, chứng minh rằng lịch sử loài người là một mạng lưới giao thoa gen. Khoảng 1–2% hệ gen của người hiện đại ngoài châu Phi có nguồn gốc từ người Neanderthal, và nhóm người Melanesia/Thổ dân châu Đại Dương mang tới 4–6% ADN từ người Denisovan. Điều này khẳng định Homo sapiens đã giao phối cận huyết với các loài hominin song song trong quá trình di cư.
Bằng chứng Khảo cổ học và Cách mạng nhận thức: Khoảng 70.000–40.000 năm trước, Homo sapiens trải qua cuộc "Cách mạng nhận thức", bùng nổ năng lực ngôn ngữ cấu trúc, nghệ thuật hang động tinh xảo, hệ thống tín ngưỡng và công cụ bằng xương, sừng tinh vi. Nhờ sức mạnh tổ chức xã hội và tư duy biểu tượng vượt trội, Homo sapiens trở thành đại diện sinh tồn duy nhất của chi Homo, hoàn tất hành trình chinh phục toàn bộ các vùng sinh thái trên Trái Đất.
Bình minh của Thời kỳ Đồ đá mớ & Tiền đề Cách mạng Nông nghiệp